ABD’nin İran ile devam eden gerilimleri sona erdirmek için kapsamlı bir diplomatik girişimde bulunduğu bildiriliyor. New York Times’ın (NYT) iki üst düzey yetkiliye dayandırdığı habere göre, Washington yönetimi tarafından hazırlanan 15 maddelik bir öneri, arabuluculuk rolü üstlenen Pakistan aracılığıyla İran’a ulaştırıldı. İddialara göre, bu planın başlangıç adımı, tarafların müzakerelere başlayabilmesi için bir aylık geçici bir ateşkes ilan edilmesini öngörüyor. Sürecin, ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner tarafından yönlendirildiği de belirtiliyor.
ABD medya kaynaklarına göre, bu teklif, İran’ın nükleer faaliyetlerinin tamamen kısıtlanması karşılığında ekonomik yaptırımların kaldırılmasını ve bölgede gerilimin azaltılmasını amaçlıyor. Ayrıca, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in “Müzakerelerde ABD ordusu da var, bombalarla müzakere yapıyoruz” ifadesi, sürecin askeri baskı altında sürdürüldüğü yorumlarına yol açtı.
15 maddelik anlaşma taslağında şu noktalar yer alıyor:
– Yaptırımların yeniden devreye alınması tehdidinin otomatik olarak kaldırılması
– İran’ın mevcut nükleer kapasitesinin tamamen ortadan kaldırılması
– İran’ın nükleer silah arayışında olmayacağına dair taahhüt vermesi
– İran topraklarında uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin yasaklanması
– Zenginleştirilmiş uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na teslim edilmesi
– Natanz, İsfahan ve Fordow’daki nükleer tesislerin devre dışı bırakılması ve imha edilmesi
– Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na tüm bilgilere tam erişim izni verilmesi
– İran’ın vekil güçler stratejisinden vazgeçmesi
– Bölgedeki milis gruplara finansman ve silah desteğinin kesilmesi
– Hürmüz Boğazı’nın açık tutulması ve deniz trafiğinin kesintisiz sağlanması
– Balistik füze programına ilişkin kararın ertelenmesi
– Balistik füzelerin yalnızca savunma amaçlı kullanılması
– İran’a yönelik tüm yaptırımların kaldırılması
– Buşehr’de sivil nükleer programın geliştirilmesine destek verilmesi
– Yaptırımların yeniden uygulanması tehdidinin otomatik olarak iptal edilmesi
Hürmüz Boğazı’nın önemi, bu planın en kritik maddelerinden biri olarak öne çıkıyor. İran’ın nükleer faaliyetlerinin tamamen durdurulması ve zenginleştirilmiş uranyumun uluslararası denetime açılması, anlaşmanın temel taşlarını oluşturuyor. Bu şartların yerine getirilmesi durumunda ise ABD’nin tüm yaptırımları kaldırmayı taahhüt ettiği ifade ediliyor. Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiğinin sürekliliği de anlaşmanın hayati unsurlarından biri olarak dikkat çekiyor.
