İzmir, Efes antik kentindeki Artemis Tapınağı’nda yürütülen kazılarda, bin 200 yıllık tuvalet kanalına özenle gömülmüş ikiz bebek iskeletleri bulundu. Avusturya Bilimler Akademisi uzmanlarının incelediği keşif, tıp ve arkeoloji dünyasındaki tüm bilinenleri değiştirdi.
Arkeologlar, Efes antik kentindeki Artemis Tapınağı kutsal alanında yer alan 1. yüzyıla ait Odeon’un genel tuvalet kanalında bin 200 yıllık bir sanduka mezar tespit etti. Kazısı ilk kez 2010 yılında yapılan ve M.S. 8. veya 9. yüzyıl Orta Bizans dönemine tarihlendirilen mezardan iki prematüre bebek çıktı.
TUVALETE GÖMÜLMÜŞLERDİ
M.Ö. 550 civarında inşa edilen tapınak alanındaki 30 oturaklı tuvalet kanalına yerleştirilen mezarda, bebeklerin taş ve tuğlalarla korumaya alındığı görüldü. Bebeklerin giysiye veya kefene sarıldığını gösteren kumaş izleri ile baş tarafında kumaşı tutturmaya yarayan demir bir obje saptandı. Kutsal alan 13. ve 14. yüzyıllarda meydana gelen sellerle 6-8 metre kalınlığında nehir çökeltisiyle kaplanarak mezarın günümüze kadar bozulmadan kalmasını sağladı.
Avusturya Bilimler Akademisi araştırmacısı arkeolog Lilli Zabrana, “Bu defin, beklenmedik ve istisnai bir ortamda yapılmış” diyerek alanın sıradışı yapısını vurguladı.
Lilli Zabrana, “Ancak ikizlerin koruyucu sanduka mezarı iskeletlerini bin yıldan fazla bir süre korumuş; bu da bunun insan kalıntılarının rastgele atılması değil, belirgin bir şekilde saygılı bir defin olduğunu gösteriyor” dedi.
33 HAFTALIKKEN DÜNYAYA GELDİLER
Biyoarkeolog Caroline Partiot önderliğindeki ekip, bebeklerin anne karnındaki gelişim süresinin 33-34 hafta yani 7,5 ay olduğunu belirledi. Normal gebelik süresi olan 39-40 haftadan önce doğan bebeklerin erken doğum sonucu öldüğü anlaşıldı. Mezarda veya çevrede annenin kalıntılarına ise rastlanamadı.
Bebeklerin yan yana ve başları batıya bakacak şekilde Hristiyan defin geleneklerine uygun yerleştirildiğini kaydeden Caroline Partiot, “Daha da olağanüstü olanı, definin muhtemelen ikiz olan iki prematüre bebeği içermesi; bu oldukça nadir görülen bir durum” açıklamasını yaptı.
İkizlik durumunu değerlendiren Caroline Partiot, “İkiz oldukları hipotezi, ölüm yaşlarının çok benzer olmasına ve birbirleriyle doğrudan temas halinde gömülmüş olmalarına dayanıyor. Ancak gerçekte ikiz olup olmadıklarını doğrulamak sadece gelecekteki DNA analizleriyle mümkün olacak” ifadelerini kullandı.
Annenin durumuna da değinen Caroline Partiot, “Aynı zamanda ölmüş olması muhtemel, ancak ölmemiş olması da mümkün; bunu söylemek zor. O dönemde hem bebek ölümleri hem de anne ölümleri çok yüksekti” dedi.
TIP DÜNYASINDA BİR İLK
Bebeklerden birinde insanlarda görülme sıklığı yüzde 1 olan servikal kaburga yani boyun bölgesinde ekstra kemik tespit edildi. Embriyonik gelişim sırasında Hox genleri bozukluğundan kaynaklanan bu durumun ölü doğum, erken doğum veya ani bebek ölümüne yol açtığı biliniyor.
13 Temmuz’da Childhood in the Past dergisinde yayımlanan araştırmada, “Bildiğimiz kadarıyla, bundan önce arkeolojik bir bağlamda belgelenmiş servikal kaburgaya sahip hiçbir ikiz vakası yoktur” ifadesi yer aldı.
SAYGILI BİR VEDA
Dönemin kuralları gereği vaftiz edilmeden ölen bebeklerin şehir dışındaki resmi mezarlıklara gömülemediği, ailenin dini kurallar ile yerel gelenekler arasında pratik bir uzlaşı kurduğu belirtildi. İçinde mezar hediyesi bulunmayan yapıda, çürüme esnasında giren su izleri belirlendi.
Makalede, “Mezar, bir ailenin ‘ölen iki bebeğe ölümden sonra bakma ve onların topluluktaki kısa süreli varlıklarını tanıma’ niyetini ortaya koyuyor” değerlendirmesi yapıldı.
